ตามประวัติเล่าว่า...พระเจ้าตากสินครั้นติฝ่าวงล้อมพม่ามารวบรวมพลฝั่งตะวันออก ได้หยุดพักแรมที่นาจอมเทียนและทุ่งไก่เตี้ยสัตหีบ ซึ่งภายหลังชาวบ้านเรียกตำบลนี้ว่า "ทัพพระยา" ต่ามาเรียกใหม่เป็น "ทัพธยา" และกลายเป็น "พัทยา" ในที่สุด  บางคนก็เล่าว่า พัทยา มาจากชื่อของลมทะเลที่พัดจากตะวันตกเฉียงใต้ไปตะวันออกเฉียงเหนือในต้นฤดูฝน

ในปี พ.ศ. 2504 ระหว่างสงครามเวียดนาม ทหารอเมริกันได้เข้ามาตั้งฐานทัพในไทย และได้มาพักผ่อนเช่าบ้านพักตากอากาศที่หาดพัทยาหมุนเวียนผลัดเปลี่ยนเป็นประจำ และนี่เองเป็นจุดเริ่มต้นของสถาที่พักตากอากาศชายทะเลอันมีชื่อเสียงต่อๆมา

เราอาจแบ่งพื้นที่พัทยาเป็น 4 ส่วน เพื่อความเข้าใจง่ายๆ

พัทยาเหนือ-พัทยากลาง

มีโรงแรมระดับห้าดาว ต้นไม้ร่มรื่น บรรยากาศค่อนข้างเงียบสงบ

พัทยาใต้

ที่ชายหาดมีเก้าอีผ้าใบ เครื่องเล่นชายหาด ย่านศูนย์การค้า ร้านค้า ร้านอาหาร แหล่งบันเทิงยามราตรี ผลุกผล่านมากในเวลากลางคืน มีแผงขายสิ้นค้าริมทาง เช่น เสื้อผ้า นาฬิกา เครื่องประดับ ฯลฯ 

เขาพัทยา

อยู่ระหว่างพัทยาใต้กับหาดจอมเทียน มีทางลาดยางจนถึงยอดเขา มีสวนสาธารณะขนาดย่อม เรียกว่าสวนเฉลิมพระเกียรติ บนยอดเขามีพระพุทธสุโขทัยชลทาน และพระรูปจำลองของเสด็จเตี่ย กรมหลวงชุมพรเขตรอุดมศักดิ์  นักท่องเที่ยวนิยมไปชมทัศนียภาพของเมืองพัทยาและอ่าวพัทยา โดยเฉพาะเวลากลางคืน

หาดจอมเทียน

เป็นชายหาดยาว 6 กม ห่างจากตัวเมืองพัทยา 4 กม. น้ำทะเลยังพอสะอาด มีเครื่องเล่นกีฬาทางทะเล ที่นิยม ได้แก่ วินเซิร์ฟ ท้ายหาดค่อนข้างเงียบสงบ เหมาะแก่ผู้ที่ต้องการพักผ่อนอย่างแท้จริง